Trong khi nền kinh tế toàn cầu vẫn còn nhiều biến động, chi phí logistics duy trì ở mức cao và các yêu cầu kiểm dịch, truy xuất nguồn gốc từ phía Trung Quốc ngày càng khắt khe, thì hoạt động xuất nhập khẩu qua cửa khẩu Chi Ma (Lạng Sơn) vẫn ghi nhận sự tăng trưởng ấn tượng. Đằng sau những con số tích cực là một quá trình thích ứng chủ động, cải cách mạnh mẽ và nỗ lực đồng bộ từ hạ tầng, đây đều là những yếu tố đang định hình lại vai trò của Chi Ma trong chuỗi thương mại Việt – Trung.
Cửa khẩu song phương Chi Ma thuộc xã Yên Khoái, huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn.
Dòng chảy thương mại: Tăng trưởng giữa áp lực kép
Cửa khẩu Chi Ma kết nối trực tiếp với cửa khẩu Ái Điểm (Quảng Tây, Trung Quốc), từ lâu đã giữ vai trò là điểm trung chuyển quan trọng trên tuyến biên giới phía Bắc. Những tháng đầu năm 2026 cho thấy một bức tranh tăng trưởng tích cực, bất chấp nhiều lực cản từ môi trường bên ngoài.
Theo số liệu từ cơ quan hải quan, trong quý I/2026, Chi Ma đã làm thủ tục cho hơn 420 doanh nghiệp với trên 8.400 bộ tờ khai, tổng kim ngạch đạt trên 230 triệu USD, tăng gần 60% so với cùng kỳ. Một số thống kê khác ghi nhận khoảng 6.580 tờ khai với kim ngạch 179 triệu USD, tăng trưởng tới 63,5%, phản ánh xu hướng mở rộng giao thương tương đối rõ nét.
Cơ cấu hàng hóa tiếp tục duy trì ổn định với xuất khẩu chủ yếu là nông sản như sầu riêng, dưa hấu, ngó sen, bột sắn, nhựa thông; còn nhập khẩu tập trung vào máy móc, vải và hàng gia dụng. Đáng chú ý, hoạt động hàng hóa chuyển cửa khẩu nổi lên như một trụ cột với kim ngạch lên tới gần 2,8 tỷ USD, cho thấy Chi Ma không chỉ là điểm thông quan mà còn là mắt xích quan trọng trong mạng lưới logistics liên vùng.
Tuy nhiên, đà tăng trưởng này diễn ra trong bối cảnh không ít thách thức. Việc Trung Quốc liên tục điều chỉnh chính sách biên mậu, siết chặt tiêu chuẩn chất lượng và truy xuất nguồn gốc đối với nông sản nhập khẩu đã tạo ra những “điểm nghẽn mềm” trong chuỗi thông quan. Cùng với đó, gián đoạn theo mùa vụ, đặc biệt trong dịp Tết Nguyên đán khiến lưu lượng hàng hóa có thời điểm sụt giảm.
Dù vậy, khả năng phục hồi nhanh sau các gián đoạn cho thấy tính linh hoạt trong điều hành và năng lực thích ứng của hệ thống quản lý tại cửa khẩu.
Phương tiện vận tải xuất nhập khẩu hoạt động tại cửa khẩu Chi Ma (Lạng Sơn).
Cải cách thủ tục và số hóa: Đòn bẩy thúc đẩy thông quan
Một trong những yếu tố cốt lõi tạo nên tăng trưởng tại Chi Ma là việc đẩy mạnh cải cách hành chính và ứng dụng công nghệ trong quản lý hải quan.
Thực tế cho thấy, tỷ lệ phân luồng Xanh đối với hàng xuất khẩu đạt trên 90% giúp nông sản, đặc biệt là hàng tươi được thông quan ngay trong ngày, giúp giảm thiểu chi phí lưu kho, lưu bãi. Ngược lại, luồng Vàng đối với hàng nhập khẩu được siết chặt tới hơn 95%, nhằm kiểm soát rủi ro về trị giá, mã số và xuất xứ hàng hóa.
Cùng với đó, các giải pháp như số hóa quy trình, ứng dụng seal định vị điện tử, hệ thống camera giám sát và phần mềm quản lý phương tiện đang từng bước được triển khai, hướng tới mô hình “hải quan thông minh”.
Không chỉ dừng ở cải cách nội bộ, cơ quan hải quan còn chủ động “đi tìm doanh nghiệp” thông qua việc tiếp cận trực tiếp, lập danh sách doanh nghiệp tiềm năng, vận động mở tờ khai tại địa bàn. Cách làm này đã góp phần đáng kể vào kết quả thu ngân sách, đạt hơn 300–400 tỷ đồng chỉ trong quý I, tương đương 33–43% chỉ tiêu năm.
Sự phát triển nhanh của hệ thống kho bãi và logistics đang tạo ra bước chuyển về năng lực cạnh tranh cho cửa khẩu Chi Ma. Từ một cửa khẩu phụ với hạ tầng hạn chế, khu vực này đã được đầu tư mở rộng với hệ thống kho ngoại quan, kho lạnh, sân chờ phương tiện và thiết bị bốc xếp hiện đại.
Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư quy mô lớn, nâng công suất xử lý lên hàng trăm phương tiện mỗi ngày. Điều này không chỉ rút ngắn thời gian thông quan mà còn giúp tối ưu chi phí logistics, một yếu tố đặc biệt quan trọng trong bối cảnh giá nhiên liệu biến động.
Triển vọng càng được củng cố khi phía Trung Quốc đang hoàn thiện phòng kiểm định hoa quả ngay tại cửa khẩu đối diện. Khi đi vào vận hành, hệ thống này được kỳ vọng sẽ rút ngắn đáng kể thời gian kiểm tra chất lượng, giảm áp lực ùn tắc và nâng cao hiệu quả giao thương song phương.
Khu vực xử lý thủ tục Hải quan cửa khẩu Chi Ma.
Kiểm soát biên giới: Nền tảng của môi trường thương mại ổn định
Song hành với phát triển thương mại, công tác đảm bảo an ninh biên giới tại Chi Ma cũng được triển khai chặt chẽ. Địa hình đồi núi phức tạp với nhiều đường mòn, lối mở khiến khu vực này tiềm ẩn nguy cơ buôn lậu, vận chuyển hàng cấm và xuất nhập cảnh trái phép.
Lực lượng biên phòng đã duy trì kiểm soát 24/7, phối hợp liên ngành với hải quan, công an và kiểm dịch để giám sát hoạt động hàng hóa. Các biện pháp tuần tra, chốt chặn, kiểm tra phương tiện và tuyên truyền pháp luật cho cư dân biên giới được thực hiện đồng bộ.
Đặc biệt, cơ chế phối hợp với lực lượng phía Trung Quốc, từ trao đổi thông tin đến tuần tra song phương cũng góp phần xử lý nhanh các tình huống phát sinh và giữ vững ổn định trên tuyến biên giới.
Từ một cửa khẩu phụ, Chi Ma đang từng bước chuyển mình thành trung tâm giao thương năng động với định hướng phát triển đa chức năng: thương mại – logistics – dịch vụ – du lịch biên giới.
Trong giai đoạn tới, cửa khẩu Chi Ma sẽ tập trung đẩy mạnh số hóa và tự động hóa quy trình thông quan, đồng thời nâng cấp hạ tầng logistics và kết nối giao thông nhằm gia tăng năng lực xử lý hàng hóa. Bên cạnh đó, định hướng phát triển khu kinh tế biên mậu gắn với dịch vụ và khu dân cư sẽ tiếp tục được thúc đẩy, đi cùng với việc tăng cường quản trị rủi ro và minh bạch hóa môi trường thương mại. Sự kết hợp đồng bộ giữa cải cách thể chế, đầu tư hạ tầng và kiểm soát an ninh được xem là chìa khóa để Chi Ma không chỉ duy trì đà tăng trưởng, mà còn từng bước nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng khu vực.
Lam Giang - Hà Chi